Του Διονύση Σταμπόγλη 7.9.2015

Share

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί τη συνέχεια των δυο προηγούμενων κειμένων με τίτλο «Η κρίση στην ευρωζώνη», που δημοσιεύθηκαν στο Euronem και αφορούσαν το χρονικό διάστημα Ιανουαρίου 2015-Ιουλίου 2015. Τα κείμενα αυτά γράφηκαν μετά από προτροπή της προέδρου του Euronem, κας Νάσιας Μιχαλοπούλου.   Το περιεχόμενο τους δεν απηχεί απαραίτητα τις θέσεις του δικτύου. Το παρόν κείμενο αφορά τα γεγονότα του Αυγούστου 2015, μήνα διακοπών και συνεπώς η έκταση του είναι περιορισμένη, εάν και έλαβαν χώρα καταιγιστικές εξελίξεις τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και σε διεθνές επίπεδο.

 

                                               *****

Το μήνα Αύγουστο ψηφίστηκε στη Βουλή η νέα δανειακή σύμβαση μεταξύ Ελλάδας και δανειστών, συνοδευόμενη από τα μέτρα που έπρεπε να επιβληθούν στη χώρα μας και τα οποία αφορούσαν κυρίως αύξηση της φορολογίας. Η ψήφιση του νόμου απέδειξε πόσο εύθραστη ήταν η συνοχή της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, γεγονός που κατέληξε σε απώλεια της δεδηλωμένης. Μετά τη ψήφιση του νόμου η μεγάλη πρόκληση ήταν η εφαρμογή των μέτρων και μάλιστα στο πλαίσιο μιας δύσκολης διεθνούς οικονομικής συγκυρίας. Ούτως ή άλλως, η Ελλάδα έλαβε από την Ε.Ε., περίπου 23 δισεκ. ευρώ, για την ανακεφαλοποίηση των τραπεζών, την καταβολή δόσης στην Ε.Κ.Τ. και για μερική εξόφληση άλλων υποχρεώσεων. Τα 23 δισεκ ευρώ αποτελούσαν μέρος του συνολικού δανείου ύψους 86 δισεκ. ευρώ από τους δανειστές προς την Ελλάδα κατά τη διάρκεια τριών ετών, όπως προέβλεπε η συμφωνία.

Η συμφωνία ήταν η κατάληξη επιμόνων διαπραγματεύσεων μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και των δανειστών. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι διαπραγματεύσεις διήρκησαν μακρύ χρονικό διάστημα γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα οι όροι χορήγησης δανείων προς την Ελλάδα να συνοδευθούν από σκληρότερους όρους από εκείνους που θα ίσχυαν εάν οι διαπραγματεύσεις ολοκληρωνόντουσαν σύντομα.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι καθ΄όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η αμερικανική πλευρά επέδειξε ιδιαίτερα θετικό ρόλο ενθαρρύνοντας και τις δυο πλευρές να καταλήξουν σε συμφωνία. Η στάση αυτή της αμερικανικής πλευράς συνεχίσθηκε και τον Αύγουστο. Ήδη,  από την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου πραγματοποιήθηκε στο Λευκό Οίκο με την παρουσία του αντιπροέδρου των Η.Π.Α., Τζο Μπάϊντεν ευρεία σύσκεψη για το ελληνικό ζήτημα. Στη σύσκεψη συμμετείχαν υψηλόβαθμα στελέχη της αμερικανικής πολιτικής και παράγοντες της ελληνικής ομογένειας. Άπαντες, αναφέρθηκαν στον ιδιαίτερο γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας στην ευρύτερη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο και συμφωνήθηκε να εξεταστούν οι δυνατότητες πραγματοποίησης επενδύσεων στη χώρα αλλά και να παρασχεθεί τεχνική βοήθεια για την προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. Σημειώνεται επίσης ότι οι ελληνοαμερικανική πλευρά επανέλαβε το αίτημα για ελάφρυνση του χρέους ενώ συμφωνήθηκε  η σύσταση ενός μηχανισμού μεταξύ Λευκού Οίκου και ελληνικής ομογένειας που θα αποβλέπει στην αντιμετώπιση της κρίσης. Δεν είναι γνωστό εάν δόθηκε συνέχεια σε αυτή την πρωτοβουλία μετά την προκήρυξη εκλογών στην Ελλάδα.

Την Πέμπτη 20 Αυγούστου 2015, ο τότε Πρωθυπουργός κ. Αλέξης Τσίπρας παραιτήθηκε και η χώρα οδηγήθηκε σε εκλογές, επτά μόλις μήνες μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου 2015.  Οι αντιδράσεις των εταίρων μας ήταν συγκρατημένες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι οι πρόωρες εκλογές στην Ελλάδα μπορεί να είναι ένας τρόπος για να διερευνηθεί η υποστήριξη για το πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Υποστήριξης που μόλις υπέγραψε ο Πρωθυπουργός κ. Τσίπρας εκ μέρους της Ελλάδας. Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και οι δηλώσεις των κ.κ. Νταϊσεμπλουμ και Μοσχοβισί.  Αντίθετα, η Moodys σχολίασε πως οι πρόωρες εκλογές θα μπορούσαν να εγείρουν ανησυχίες για την υλοποίηση του προγράμματος και την καταβολή δόσεων από τους επίσημους πιστωτές.

Άσχετα όμως από τις δηλώσεις παραγόντων της Ε.Ε. και των σχολιασμών οίκων αξιολόγησης γεγονός είναι ότι η πορεία προς τις εκλογές συνέπεσε με πολύ σημαντικά οικονομικά και άλλα γεγονότα, όπως η κρίση στην Κίνα και  η εκκολαπτόμενη νέα φούσκα ακινήτων στις Η.Π.Α. Στην Κίνα, σημειώθηκε κατάρρευση των επενδύσεων, υποτίμηση του νομίσματος της και πτώση των τιμών στο χρηματιστήριο. Παράλληλα, καταγράφηκαν πτώσεις στις τιμές εμπορευμάτων. Οι οικονομικές εξελίξεις στην Κίνα, επηρέασαν τις ασιατικές αγορές και την Αυστραλία, Στις 24 Αυγούστου, στο χρηματιστήριο της Αυστραλίας σημειώθηκε πτώση 3,73% και στο χρηματιστήριο της Ιαπωνίας πτώση 6,41%. Απώλειες σημειώθηκαν και σε άλλα χρηματιστήρια. Στην Ελλάδα καταγράφηκε πτώση 10,54% και ο δείκτης διαμορφώθηκε στις 568,38 μονάδες, χαμηλό από το Μάιο του 2012. Οι απώλειες για τις τράπεζες κυμάνθηκαν από 21,43%  - 26,53%. Παράλληλα, σημειώθηκε άνοδος των αποδόσεων των spread, στην Ελλάδα αλλά και στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Στη χώρα μας τα spread στις 24 Αυγούστου αυξήθηκαν στο 10,5% (από 9,28% της προηγούμενης εβδομάδας), της Πορτογαλίας στο 2,71% (από 2,50%), της Ισπανίας στο 2,04% (από 2,91%) και της Ιταλίας στο 1,91% (από 1,82%).  

Σε αυτό το πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής αστάθειας η Ελλάδα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο χρεοκοπίας. Με βάσει το κόστος ασφαλιστηρίων πιστωτικών κινδύνων, η χώρα μας καταλάμβανε τη 2η θέση (μετά τη Βενεζουέλα) στο μακρύ κατάλογο των χωρών που κινδύνευαν να χρεοκοπήσουν. Η Ελλάδα αντιμετώπιζε μεγαλύτερο κίνδυνο χρεοκοπίας από ότι η Ουκρανία, η Αίγυπτος, η Ρωσία, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Τουρκία.

Παράλληλα η Ελλάδα βρισκότανε στη δίνη του προσφυγικού προβλήματος που με μεγάλη καθυστέρηση απασχόλησε σοβαρά την Ε.Ε. Από τον Ιανουάριο του 2015 έως τον Αύγουστο του 2015 περισσότεροι από 160.000 πρόσφυγες πέρασαν στην Ελλάδα κυρίως από την Τουρκία. Πολλοί από τους πρόσφυγες επεδίωκαν να περάσουν στην κεντρική Ευρώπη, μέσω της πΓΔΜ. Επρόκειτο για πρωτόγνωρη κατάσταση, που ευαισθητοποίησε τους ηγέτες της Ε.Ε., με μεγάλη καθυστέρηση όπως προαναφέρθηκε. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε συνάντηση Μέρκελ-Ολάντ,  οι οποίοι αποφάσισαν να ιδρυθούν και να λειτουργήσουν κέντρα καταγραφής μεταναστών στις χώρες εισόδου των προσφύγων. Ωστόσο, το πρόβλημα που αντιμετώπιζε η Ελλάδα και ιδιαίτερα ορισμένα νησιά της (Λέσβος, Σάμος, Κως, Ρόδος) ήταν οξύτατο και έχριζε άμεσης παρέμβασης που δεν πραγματοποιήθηκε λόγω της πολιτικής αστάθειας. 

Την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου, προέκυψε πρόβλημα σχετικά με την έγκαιρη καταβολή των συντάξεων. Το πρόβλημα λύθηκε πρόσκαιρα με την άντληση κεφαλαίων από τον οργανισμό «Ασφαλιστικά Κεφάλαια Αλληλεγγύης Γενεών».

Σημειώνεται επίσης ότι λόγω της  πολιτικής αστάθειας, των αβεβαιοτήτων, της επιβολής capitalcontrols, της στάσης πληρωμών του δημοσίου προς επιχορηγούμενους φορείς, οδήγησαν στην κατάρρευση του Κρατικού Προϋπολογισμού 2015. Σύμφωνα με το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους στο επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου, τα έσοδα παρουσίασαν υστέρηση τεσσάρων (4) δισεκ. ευρώ. Μόνο τα φορολογικά έσοδα  παρουσίασαν υστέρηση 3,4 δισεκ. ευρώ. Κοινή διαπίστωση ήταν οι στόχοι του προϋπολογισμού δεν επρόκειτο να επιτευχθούν και ότι θα απαιτείτο η κατάρτιση συμπληρωματικού προϋπολογισμού. Ούτως ή άλλως, οι υποχρεώσεις της Ελλάδας έναντι των δανειστών παρέμεναν. Στο πλαίσιο αυτό ήταν χαρακτηριστική η στάση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Γιούνκερ, ο οποίος με επιστολή του προς την υπηρεσιακή πρωθυπουργό κα Βασιλική Θάνου της υπενθύμισε ότι «η έγκαιρη εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων συνιστά απαραίτητο στοιχείο της επιτυχίας». Επίσης ανέφερε ότι ο ίδιος και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι στη διάθεση της πρωθυπουργού για να βοηθήσουν το έργο της κυβέρνησης. Το ζητούμενο λοιπόν ήταν εάν η υπηρεσιακή κυβέρνηση θα προωθούσε τις μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί με τους δανειστές ή εάν θα χανότανε ένας ακόμα μήνας με καθυστερήσεις και παλινωδίες.